|
1. Zasnivanje radnog odnosa
Zasnivanje radnog odnosa predstavlja jedan od najznačajnijih instituta radnog zakonodavstva. Njegovom realizacijom građanin ostvaruje pravo na rad i na taj način obezbjeđuje materijalna srestva neophodna za njega i egzistenciju njegove porodice. Analizirajući koncept radnog odnosa kroz duži period, može se konstatovati da se prilagođavao promjenama u društveno - ekonomskom sistemu. Temeljni propis kojim se reguliše zasnivanje radnog odnosa je zakon o radu. Definitivno ovim zakonom zakonodavac je definisao radni odnos koji ima sve karakteristike ugovornog odnosa. To je odnos između ugovornih strana od kojih je na jednoj poslodavac kao vlasnik sredstava i kapitala, a na drugoj zaposlenik kao posjednik radne snage.
U okviru novog koncepta radnog odnosa i poslodavac i zaposlenik nastojat će da što povoljnije ostvare svoje ciljeve i interese, što će doći do izražaja pri zaključivanju ugovora o radu između ove dvije strane. Iz navedenih osnovnih karakteristika prozilazi da je radni odnos ugovorni odnos između poslodavca i zaposlenika, kojim se utvrđuju njihova prava i obaveze u skladu sa zakonom, kolektivnim ugovorm i pravilnikom o radu.
Osnovne obaveze iz radnog odnosa su da je poslodavac obavezan uposleniku dati posao te mu za obavljeni rad isplatiti plaću, a zaposlenik je obavezan prema uputama poslodavca lično obavljati preuzeti posao.
Poslodavac ima pravo pobliže odrediti mjesto i način obavljanja rada, poštujući pri tome prava i dostojanstvo zaposlenika.
Takođe poslodavac je dužan osigurati zaposleniku uslove za siguran rad u skladu sa posebnim zakonom i drugim propisima. U radnom odnosu zaposlenik i poslodavac dužni su se pridržavati odredbi Zakona o radu, drugih zakona, međunarodnih ugovora, kolektivnih ugovora i pravilnika o radu.
Prije stupanja zaposlenika na rad poslodavac je u obavezi omogućiti mu da se upozna s propisima iz radnih odnosa, upoznati ga sa organizacijom rada i zaštitom na radu.
|
Kada je rije č o zaključivanju ugovora o radu , kojim ugovorne strane zasnivaju radni odnos, važno je napomenuti da je zakonom definisano ko je poslodavac a ko zaposlenik.
Poslodavac u smislu ovog zakona je fizič ko ili pravno lice koje zaposleniku daje posao na osnovu ugovora o radu 2
Zakonodavac je dao pojmovno određenje ko se smatra poslodavcem U smislu ove odredbe to je fizič ko ili pravno lice koje zaposleniku daje da obavi određeni posao. Za obavljeni posao obaveza je poslodavca da zaposleniku isplati plaću. Dakle poslodavac ima da izvrši dvije osnovne obaveze, a to je da da posao zaposleniku i da mu za obavljeni posao isplati plaću. Isto tako poslodavac prema zaposleniku ima i druge obaveze predviđene po zakonskim aktima, odnosnoi propisima kantona, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom o radu.
Zaposlenik u smislu ovog zakona je fizič ko lice koje je zaposleno po osnovu ugovora
- radu.3
Ovim zakonom izmjenjen je naziv lica koje obavlja posao. Dosadašnji naziv ,,radnik,, zamijenjen je nazivom ,,zaposlenik,, u Federaciji Bosne i Hercegovine dok je Republika Srpska zadržala naziv radnik. S obzirom da je obaveza zaposlenika da obavlja rad, smatram da bi adekvatan naziv bio ,,radnik,,.
No prije svega potrebno je konstatovati da su osnovne karakteristike zaposlenika da se radi o fizičkom licu, da je u radnom odnosu i da za poslodavca obavlja poslove lično.To su osnovne pretpostavke da bi se odre đeno lice smatralo zaposlenikom. Iz ovih osnovnih karakteristika zaposlenik se može definisati kao fizičko lice koje je u radnom odnosu i lično obavlja poslove za poslodavca i po tom osnovu ostvaruje prava
- obaveze u skladu sa zakonom, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu i ugovorom
o radu.
|
|
